Aydın’ın Üç Efesi, Saadettin Demirayak’ın yeni yayınlanan kitabının adı. 19 Şubat günü Aydın ADD Şubesinde kitabın tanıtımı ve imza günü vardı. Sunum Aydın ADD Başkanı, Adnan Menderes Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi, Yar. Doçent Sayın Günver Güneş’in konuşmasıyla başladı. Bu kitap basılmadan önce onun süzgecinden geçmiş olması daha bir güven veriyor insana.

Saadettin Demirayak da kitapla ilgili düşüncelerini, neden yazdığını, akıcı, güzel anlatımıyla uzun uzun anlattı. Ardından da kitaplarını imzaladı. 341 sayfadan oluşan kitap Danişmentli İsmail Efe, Kıllıoğlu Hüseyin Efe ve Sökeli Ali Efe’in yaşam öykülerini kapsıyor. Kimlik bunalımı yaşatılmaya çalışıldığı şu günlerde köklerimizi, geçmişimizde yaşadığımız çok acı günleri tekrar anımsamakta büyük yararlar var diye düşünüyorum.

Danişmentli İsmail Efe, Kurtuluş Savaşında Demirci Mehmet Efe’nin yanında yer almış, Aydın Kuvayi Milliye’sinde büyük başarılar göstermiş, kahraman bir efemiz. Demirci Mehmet Efe’den Anzavur isyanının bastırmasıyla ilgili aldığı görevi Aydınlı diğer efelerle beraber başarıyla yerine getirmiştir.

Kıllıoğlu Hüseyin Efe, Çine’in Tatar Memişler köyünde dünyaya gelmiş. Askere hiç gitmemiş. Yörük Ali Efe ile beraber AlanyalıMolla Ahmet Efe’nin yanına girmiştir. Sonra Yörük Ali Efe’yle beraber Kuvayı Milliye’ye katılmış, Malgaç Baskını’nda ilk kurşunu atan efedir. Disiplinsiz davranışları yüzünden Bozdoğan’da Arap Yürbaşı ve Demirci Mehmet Efe tarafından öldürülmüştür.

Sökeli Ali Efe, diğer efeler gibi dağ yasalarıyla yetişmiş bir efe değildir. O Karapınar, Çiftlik (Başaran) arasında karakol komutanı olarak görev yaptığı sırada Demirci Mehmet Efe’nin emrine katılarak Kurtuluş Savaşında büyük kahramanlıklar göstermiştir. Denizli’de zengin eşrafın evine gizlenmiş olan Rum zenginlerini toplarken padişah yanlısı kişiler tarafından pusuya düşürülerek yedi arkadaşıyla beraber öldürülmüştür. Demirci Mehmet Efe de bu olay üzerine Denizli Katliamı denilen olayı gerçekleştirmiştir.

Kurtuluş günleriyle ilgili epeyce kitap yazıldı. Ben de “ŞU EGE’NİN EFELERİ; NAZİLLİ CUMHURİYETTİ” gibi kurtuluş günlerini öyküleştirerek anlatan kitaplar yazdım. Savcı Saadettin Demirayak’ın sorgulayıcı, irdeleyici incelemeleri sonucu yazılan bu kitap okuyanları daha doğru bilgiler verecektir diye düşünüyorum.

Kitabı okurken içimde buruk acılar uyandıran tek şey kitabın 46-47. Sayfasında “Aydın Efelerine” diye yadığım, pek çok yerde hatta “Şu Ege’nin Efeleri” adlı kitabımda da dörtlükler halinde yayınladığım şiirimin adımın belirtilmeden yazılması oldu. Gerçi dipnotta Aydın Böl. Jan. Kom. Milli Mücadelenin Aydın Kahramanları afişinden aldığını belirtmiş ama o afişi hazırlayanlar da adımı yazmamış, Kuvayı Killiye derneği başkanı Mustafa Bey’i uyarmıştım. Onlar da düzelteceklerini söylemişlerdi.

Saadettin Bey’in akşam arayarak sonraki basımlarında düzelteceğini söylemesi yüreğime su serptiyse de olmasa daha iyi olurdu diye düşünüyorum. Sözlerimi daha önce Ege Kuvayı Milliye, Nazilli ADD degisi, Konya Çalı Dergisi ve Şu Ege’nin Efleri kitabımda yayınladığım şiirimle bitirmek istiyorum. Böylesi yanlışlıklar olmaması dileklerimle…

AYDIN EFELERİNE Ortalık yine toz duman, dağlar dumanlı Düşman giysi değiştirmiş, ereği aynı Bizler geçmişimizi çabuk unuttuk Hainlerin kolunda düşman, geliyor Efem. Refet Bele, Hacı Süleyman hepsi kol kola Arap Yüzbaşı, efeler çıkmış meydana

Ulusal dik duruşla her yer çınlaya Ben seni en çok o gün sevmiştim efem. Bilgisiz düşünmek, büyük bir bela Çalı kakıcılar, doldu meydana

Atatürk’ümüzün gösterdiği aydınlık yola

Kan emici sülükler, yapıştı efem. Korkar mı, yılar mı, efe torunu

Şehit kanıyla yoğrulmuş, yurdun hamuru Atamızın gösterdiği aydınlık yolda

İri, diri, bir olmanın zamanı…